Wyszukaj według identyfikatora
Wyszukiwanie po identyfikatorze Zamknij close
ZAMKNIJ close
account_circle Jesteś zalogowany jako:
ZAMKNIJ close
Powiadomienia
keyboard_arrow_up keyboard_arrow_down znajdź
removeA addA insert_drive_fileWEksportuj printDrukuj assignment add Do schowka
comment

Artykuł

Artykuł aktualny
na dzień 05-07-2022 info
Data publikacji: 2021-12-08

Sprawozdanie finansowe 2021

Sprawozdanie finansowe za 2021 r. Zamknięcie ksiąg rachunkowych następuje na dzień kończący dany rok obrotowy. Jednak zanim to nastąpi, jednostka powinna przeprowadzić określone czynności, aby rzetelnie i jasno przedstawić sytuację majątkową i finansową oraz prawidłowo ustalić wynik finansowy.

1. Zamknięcie ksiąg rachunkowych - od czego zacząć

Czynności związane z zamknięciem ksiąg rachunkowych można podzielić na cztery etapy.

Etap I - Sprawdzenie kompletności i poprawności ewidencji księgowej

Na początku jednostka powinna sprawdzić, czy prowadzona przez nią ewidencja księgowa jest kompletna i poprawna pod względem formalnym. Do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzić, w postaci zapisu, każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie sprawozdawczym. Następnie należy przeanalizować, czy zostały ujęte wszystkie osiąg­nięte, przypadające na rzecz jednostki przychody i obciążające je koszty związane z tymi przychodami, dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. Zapewnienie kompletności i poprawności ksiąg rachunkowych wiąże się m.in. z koniecznością wprowadzenia do nich wszystkich operacji dotyczących danego roku.

Etap II - Inwentaryzacja

W kolejnym etapie jednostka powinna sprawdzić, czy figurujące w księgach rachunkowych stany aktywów i pasywów pokrywają się ze stanem rzeczywistym. W tym celu jednostka dokonuje inwentaryzacji, która powinna zostać przeprowadzona na ostatni dzień każdego roku obrotowego.

W zależności od rodzaju aktywów czy pasywów inwentaryzację przeprowadza się poprzez:

● spis z natury - w przypadku np. towarów, materiałów, środków trwałych oraz nieruchomości zaliczonych do inwestycji, maszyn i urządzeń wchodzących w skład środków trwałych w budowie,

● potwierdzenie salda - w przypadku np. należności od kontrahentów, aktywów finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych,

● porównanie danych ksiąg rachunkowych z odpowiednimi dokumentami i weryfikację wartości składników - w przypadku np. środków trwałych, do których dostęp jest znacznie utrudniony, gruntów oraz praw zakwalifikowanych do nieruchomości, należności spornych i wątpliwych.

Etap III - Wycena aktywów i pasywów na dzień bilansowy

Na tym etapie dokonywana jest weryfikacja oraz aktualizacja aktywów i pasywów poprzez ich wycenę na dzień bilansowy. Powinna zostać zapewniona kompletność i współmierność przychodów oraz związanych z nimi kosztów.

Należy także zastanowić się, czy występuje zagrożenie kontynuacji działalności, szczególnie w sytuacjach nadzwyczajnych, takich np. jak pandemia COVID-19. To pytanie jest jeszcze bardziej zasadne w czasie, gdy największym problemem wielu firm jest uzyskanie przychodów. Wiele firm nie do końca posiada wiedzę, jak będzie wyglądał ich biznes za kilka miesięcy, gdyż nie wie, jak się potoczy sytuacja epidemiologiczna. W związku z tym jednostki powinny dokładnie przyjrzeć się i dokonać oceny, czy występuje zagrożenie kontynuacji działalności.

W sytuacji gdy założenie kontynuacji działalności przez jednostkę w dającej się przewidzieć przyszłości nie jest zasadne, zastosowanie ma art. 29 ustawy o rachunkowości (dalej: uor). Przepis ten zobowiązuje do wyceny aktywów po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych od cen ich nabycia albo kosztów wytworzenia (pomniejszonych o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także odpisy z tytułu trwałej utraty wartości) oraz do utworzenia rezerwy na przewidywane dodatkowe koszty i straty spowodowane zaniechaniem lub utratą zdolności do kontynuowania działalności.

Etap IV - Wstępne zamknięcie ksiąg rachunkowych

Wstępnego zamknięcia ksiąg rachunkowych należy dokonać na dzień kończący rok obrotowy, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia kończącego ten rok. W przypadku jednostek, których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, wstępne zamknięcie ksiąg za 2021 r. powinno nastąpić 31 grudnia 2021 r., nie później niż do 31 marca 2022 r. Na podstawie wstępnie zamkniętych ksiąg sporządzane jest roczne sprawozdanie finansowe. Jednostki mają na to 3 miesiące, licząc od dnia bilansowego. Oznacza to, że jednostka, której rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, sporządza sprawozdanie finansowe za rok 2021 nie później niż do końca marca 2022 r.

W publikacji omówimy etap III i IV, skupiając się na weryfikacji i aktualizacji aktywów i pasywów (wycena) oraz na wstępnym zamknięciu ksiąg rachunkowych.

1.1. Wybrane składniki bilansu - charakterystyka i wycena

Jedną z podstawowych zasad rachunkowości jest zasada ostrożnej wyceny (art. 7 ust. 1 uor). Nakazuje ona wyceniać aktywa ostrożnie, a jednocześnie obiektywnie. Oznacza to konieczność uwzględniania przy wycenie bilansowej aktywów także zmniejszeń wartości użytkowej lub wartości handlowej składników aktywów (należności, zapasów, środków trwałych). Utworzone w ten sposób odpisy aktualizujące zmniejszają wynik finansowy jednostki. W niektórych przypadkach mogą także zostać zaliczone do kosztów podatkowych. Z kolei ich rozwiązanie może powodować powstanie przychodu podatkowego. Dokonywanie aktualizacji wymienionych aktywów, na potrzeby związane z ich wyceną bilansową, niejednokrotnie ma charakter bardzo złożony, ponieważ wymaga jednoczesnego uwzględnienia zarówno rozwiązań bilansowych, jak i podatkowych, które obowiązują w tym zakresie.

1.1.1. Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne

Wycena aktywów i pasywów jest bardzo istotnym elementem całego procesu związanego z zamknięciem ksiąg rachunkowych. Środki trwałe należy wyceniać według cen nabycia, kosztów wytworzenia lub wartości przeszacowanej (po aktualizacji wyceny środków trwałych), pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, z uwzględnieniem zmian wartości początkowej wynikających z ulepszeń i dokonanych od nich odpisów i umorzeń, lub według ceny rynkowej bądź inaczej określonej wartości godziwej. Zasady wyceny aktywów i pasywów muszą być określone w dokumentacji zasad (polityki) rachunkowości, co się wiąże z wyborem zasad wyceny zgodnie z art. 28 uor.

Jednostki mogą korzystać, w zakresie nieuregulowanym w uor, z rozwiązań Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11 "Środki trwałe" (dalej: KSR 11).

Warto zwrócić uwagę, że korzystanie z rozwiązań wprowadzanych przez KSR nie jest obowiązkowe (art. 10 ust. 3 uor). Jednak ich stosowanie daje pewność, że spełniony zostanie obowiązek wynikający z art. 4 ust. 1 uor, tj. rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

Należy także pamiętać o tym, że zapis w polityce (zasadach) rachunkowości mówiący o wyborze stosowania choćby jednego ze Standardów zobowiązuje jednostkę do stosowania wszystkich dotyczących jej Standardów w sprawach nieuregulowanych ustawą. Zgodnie z pkt 3.2.2 KSR 7 "Zmiany zasad (polityki) rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym - ujęcie i prezentacja" nie jest właściwe powoływanie się na stosowanie Krajowych Standardów Rachunkowości i jednocześnie wybiórcze stosowanie niektórych z nich lub ich części i niestosowanie innych.

Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne umarza się lub amortyzuje. Odpisów umorzeniowych lub amortyzacyjnych dokonuje się według zasad przyjętych przez jednostkę zgodnie z przepisami uor i KSR 11 (jeśli jednostka podejmie decyzję o stosowaniu KSR).

1.1.1.1. Okres, stawki i metody amortyzacji oraz ich weryfikacja

Na dzień przyjęcia składnika majątku jednostka powinna ustalić okres (stawkę) amortyzacji oraz jej metodę. Przepisy bilansowe nie dopuszczają zmiany przyjętej metody amortyzacji, ale poprawność stawek i okresów amortyzacji wymaga okresowej weryfikacji. Taki proces może być przeprowadzony w dowolnym czasie, jednak czas inwentaryzacji sprzyja sprawdzeniu poprawności przyjętych parametrów. Zasady ustalania wytycznych dotyczących amortyzacji oraz ich weryfikacji są różne w przepisach bilansowych (uor, KSR) i podatkowych.

Odpisy umorzeniowe wyznaczają stopień zmniejszenia wartości środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych (wnip) w postaci zużycia fizycznego i ekonomicznego liczony od momentu przyjęcia do używania. Poprzez zużycie fizyczne środków trwałych następuje zmniejszenie ich pierwotnych właściwości, np. mechanicznych, w wyniku czego środki te nie są w stanie tak dobrze wypełniać zadań produkcyjnych, do których zostały przeznaczone, jak środki nowe. Natomiast zużycie moralne środków trwałych polega na stopniowej utracie ich wartości wymiennej oraz wartości użytkowej z powodu wytwarzania nowych, wydajniejszych środków pracy, o lepszych parametrach techniczno-eksploatacyjnych.

Amortyzacja powoduje rozłożenie w czasie jednorazowych wydatków poniesionych na zakup środków trwałych, wnip. Dzięki temu nakłady poczynione na ich zakup czy wytworzenie są stopniowo zaliczane do kosztów poszczególnych okresów, a jednostka ma czas na zgromadzenie środków potrzebnych na odnowienie majątku.

WAŻNE

Zasady amortyzacji przyjęte przez jednostkę w momencie rozpoczęcia używania składników majątkowych (metoda, stawki) wpływają na obraz sytuacji majątkowej jednostki. Dlatego aby zapewnić rzetelność danych prezentowanych w sprawozdaniach finansowych, należy okresowo dokonywać weryfikacji obowiązujących w jednostce warunków amortyzacji w zakresie wskazanym lub dopuszczanym przepisami prawa bilansowego (uor i KSR).

W rozwiązaniach podatkowych zakłada się, że składnik majątku zostanie całkowicie umorzony w przybliżeniu w tym samym momencie, w którym nastąpi koniec jego użytecznego wykorzystania, podczas gdy przepisy bilansowe bazują na ekonomicznym zużyciu. Przepisy podatkowe, w pewnym zakresie, umożliwiają zmiany stosowanych dotychczas rozwiązań, które jednostka może wykorzystać w ramach optymalizacji podatkowej. W praktyce amortyzacja bilansowa i podatkowa wymagają prowadzenia odrębnych ewidencji.

Amortyzacja jest kosztem, z którym nie jest związany realny wypływ gotówki. Przepływ ten ma miejsce w momencie zakupu aktywów. Amortyzacja ma jednak wpływ na saldo przepływów gotówki, gdyż będąc kosztem uzyskania przychodu, obniża podstawę opodatkowania. Powoduje to zmniejszenie wysokości podatku dochodowego, pod warunkiem że koszty amortyzacji będą mogły być uznane za koszty uzyskania przychodu. Trzeba pamiętać, że koszty amortyzacji ustalone dla celów bilansowych nie muszą stanowić jednocześnie kosztów uzyskania przychodu.

Odpisy amortyzacyjne niestanowiące kosztów uzyskania przychodów regulują art. 23 ust. 1 updof oraz art. 16 ust. 1 updop.

Tabela 1. Wartość początkowa środków trwałych i jej zmiany

Zagadnienie

Ustawa o rachunkowości

KSR

Prawo podatkowe

1

2

3

4

Status prawny

Do aktywów zalicza się kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych.

Do aktywów zalicza się kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych.

Amortyzacji podlegają, stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania aktywa, wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub leasingu.

Wartość początkowa

Cena nabycia lub koszt wytworzenia środka trwałego.

● Wartość początkową stanowi cena nabycia lub koszt wytworzenia powiększone o koszty finansowania zewnętrznego.

● W przypadku pozyskania używanego środka trwałego, wymagającego przed przyjęciem do użytkowania przeprowadzenia remontu w celu nadania lub przywrócenia mu kompletności i zdatności do użytkowania, wartość początkowa obejmuje koszty takiego remontu.

● Do wartości początkowej nowego środka trwałego zalicza się koszty przeprowadzenia likwidacji (np. rozbiórki) innego środka trwałego, o ile jego likwidacja warunkuje możliwość przeprowadzenia budowy.

● Wartość początkową ustala się dla każdej części składowej pozycji rzeczowych aktywów trwałych, której cena nabycia lub koszt wytworzenia są istotne w porównaniu z ceną nabycia lub kosztem wytworzenia całej pozycji - wówczas ta część składowa jest amortyzowana osobno.

Za wartość początkową środków trwałych uważa się:

● w razie odpłatnego nabycia - cenę ich nabycia,

● w razie wytworzenia we własn­ym zakresie - koszt wytworzenia,

● w razie nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób - wartość rynkową z dnia nabycia itd.

Zmiana wartości początkowej

● Wartość początkowa może zostać powiększona o koszty ulepszenia, polegającego na przebudowie, rozbudowie, modernizacji lub rekonstrukcji.

● Zmniejszenie wartości może nastąpić w wyniku odłączenia od danego środka trwałego części składowej lub peryferyjnej, a zwiększenie - w wyniku ich przyłączenia.

● Wartość początkowa może ulegać aktualizacji wyceny zgodnie z odrębnymi przepisami.

● Wartość początkowa może zostać powiększona o koszty ulepszenia poniesione podczas jego użytkowania.

● Zmniejszenie wartości może nastąpić w wyniku odłączenia od danego środka trwałego części składowej lub peryferyjnej, a zwiększenie - w wyniku ich przyłączenia.

● Wartość początkową powiększa się o sumę wydatków na ich ulepszenie w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji.

● Zmniejszenia dokonuje się przy odłączeniu od danego środka trwałego części składowej lub peryferyjnej.

Odpisy aktualizujące wartość środka trwałego

Dokonuje się w przypadku zmiany technologii produkcji, przeznaczenia do likwidacji, wycofania z używania lub innych przyczyn powodujących trwałą utratę wartości środka trwałego.

Jednostki dokonują weryfikacji wartości bilansowej aktywów, ustalają wartość odzyskiwalną - a w razie trwałej utraty wartości powinny tworzyć odpisy aktualizujące zgodnie z KSR 4.

Nieuznawane w prawie podatkowym - nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

Dla celów podatkowych amortyzacji nie podlegają1:

● grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów,

● budynki, lokale, budowle i urządzenia zaliczane do spółdzielczych zasobów mieszkaniowych lub służących działalności społeczno-wychowawczej prowadzonej przez spółdzielnie mieszkaniowe,

● dzieła sztuki i eksponaty muzealne,

● wartość firmy,

● składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej albo zaprzestania działalności, w której były używane - składniki te nie podlegają amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono tę działalność albo jej zaprzestano.

W ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: updop) wyłączona jest możliwość amortyzacji prawa do wytworzonych we własnym zakresie znaków towarowych, uzyskanego mocą decyzji Urzędu Patentowego. W art. 16b ust. 1 updop znajduje się bowiem warunek, że amortyzacji podlegają tylko takie wnip, które zostały nabyte od innego podmiotu.

Ustawodawca w art. 21 ust. 1 pkt 29b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: updof) oraz art. 17 ust. 1 pkt 54a updop przewidział zwolnienie podatkowe dla kwot odszkodowań uzyskiwanych przez podatnika z tytułu szkody w środku trwałym, z wyjątkiem samochodu osobowego. Oznacza to, że jeśli jednostka wydatkuje, w roku podatkowym lub w roku bezpośrednio po nim następującym, równowartość otrzymanego odszkodowania na remont uszkodzonego środka trwałego bądź na zakup lub wytworzenie we własnym zakresie środka trwałego zaliczonego do tego samego rodzaju KŚT co środek trwały, z którym związana była szkoda, wówczas otrzymane odszkodowanie nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Jednocześnie odpisy amortyzacyjne od nowego środka trwałego, którego koszt zakupu/wytworzenia został sfinansowany otrzymanym odszkodowaniem, w części pokrytej tym odszkodowaniem nie będą kosztami uzyskania przychodów. Także koszty remontu uszkodzonego środka trwałego pokryte odszkodowaniem nie będą stanowić kosztów uzyskania przychodów (art. 23 ust. 1 pkt 56 updof i art. 16 ust. 1 pkt 58 updop).

Zwolnienie od podatku ma zastosowanie także do otrzymanego odszkodowania w części odpowiadającej wymienionym wydatkom poniesionym przez jednostkę w okresie od dnia powstania szkody do dnia otrzymania odszkodowania, w kwocie niezaliczonej do kosztów uzyskania przychodów, w tym poprzez odpisy amortyzacyjne (art. 21 ust. 35a updof oraz art. 17 ust. 10a updop).

Ustawa o rachunkowości i odwołujący się do niej KSR 11 wykluczają amortyzację gruntów niesłużących wydobyciu kopalin metodą odkrywkową oraz dzieł sztuki i obiektów muzealnych, gdyż mimo upływu czasu nie tracą one na wartości.

Odpisów aktualizujących wartość środków trwałych z tytułu utraty wartości dokonuje się w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych, w odróżnieniu od amortyzacji, która stanowi koszty działalności operacyjnej.

Okres lub stawkę i metodę amortyzacji należy ustalić na dzień przyjęcia środków trwałych do używania. W myśl prawa bilansowego poprawność stosowanych okresów i stawek amortyzacji środków trwałych powinna być przez jednostkę okresowo weryfikowana, powodując odpowiednią korektę dokonywanych w następnych latach obrotowych odpisów amortyzacyjnych. W prawie bilansowym, jeśli wartość końcowa środka trwałego (przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto pozostałości środka trwałego) jest znaczna, przy ustalaniu okresu amortyzacji należy brać pod uwagę przewidywaną cenę jego sprzedaży netto. Przy ustalaniu rocznej stawki amortyzacyjnej od wartości początkowej (od 100) należy odjąć taki procent wartości początkowej środka trwałego, jaki przypuszczalnie będzie przedstawiała jego wartość końcowa w momencie likwidacji. Tak otrzymaną wartość należy podzielić przez przewidywany okres używania środka trwałego (mierzony w latach).

Amortyzacja powinna być dokonywana zgodnie z ustalonym planem amortyzacji, wynikającym z oszacowania okresu ekonomicznej użyteczności danego środka trwałego.

W uor wskazano, że na długość okresu amortyzacji i roczną stawkę amortyzacyjną (uwzględniającą okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego) wpływają w szczególności:

● liczba zmian, na których pracuje środek trwały,

● tempo postępu techniczno-ekonomicznego,

● wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy lub liczbą wytworzonych produktów albo innym właściwym miernikiem,

● prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego,

● przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.

WAŻNE

Prawo bilansowe w zasadzie nie zakazuje stosowania stawek podatkowych amortyzacji. Jest to możliwe jednak tylko wtedy, gdy odzwierciedlają one okres ekonomicznej użyteczności środków trwałych.

Ustawa o rachunkowości nie wyznacza minimalnych ani maksymalnych okresów amortyzacji środków trwałych.

Tabela 2. Okres dokonywania odpisów amortyzacyjnych środków trwałych i wnip

Zagadnienie

Ustawa o rachunkowości

KSR

Prawo podatkowe

1

2

3

4

Rozpoczęcie amortyzacji

Nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do używania.

W miesiącu oddania środka trwałego do użytkowania lub w miesiącu następującym po miesiącu oddania środka trwałego do użytkowania. Nie może to być jednak okres wcześniejszy ani późniejszy.

Począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek lub wartość wprowadzono do ewidencji.

Częstotliwość dokonywania odpisów

Powinny być dokonywane systematycznie, zapewniając planowane rozłożenie wartości środka trwałego na przewidywany okres użytkowania.

Prawo bilansowe nakłada na jednostki jedynie obowiązek dokonywania odpisów amortyzacyjnych za okresy sprawozdawcze (nie muszą pokrywać się z miesiącami kalendarzowymi).

W sposób systematyczny na przestrzeni okresu użytkowania.

Przez cały czas dostępności środków do użytkowania. Amortyzację z reguły nalicza się w ratach miesięcznych.

Mogą być dokonywane:

● w równych ratach co miesiąc,

● w równych ratach co kwartał,

● jednorazowo na koniec roku podatkowego.

Zakończenie amortyzacji

Nie później niż z chwilą zrównania wartości odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością początkową środka trwałego lub przeznaczenia go do likwidacji, sprzedaży albo stwierdzenia jego niedoboru, z ewentualnym uwzględnieniem przewidywanej przy likwidacji ceny sprzedaży netto pozostałości środka trwałego.

Od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło:

a) zrównanie kwoty odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością środka trwałego podlegającą amortyzacji lub

b) przeznaczenie środka trwałego do sprzedaży, likwidacji lub rozchodu w inny sposób, potwierdzonego stanem faktycznym polegającym na zaprzestaniu użytkowania,

c) stwierdzenie niedoboru środka trwałego,

d) przekwalifikowanie środka trwałego do nieruchomości zaliczanych do inwestycji wycenianych w cenach rynkowych bądź inaczej określonej wartości godziwej,

e) postawienie jednostki w stan upadłości (nie dotyczy rozpoczęcia postępowania restrukturyzacyjnego bądź postawienia jednostki w stan likwidacji, jeśli działalność będzie kontynuowana).

Do końca tego miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym składnik aktywów postawiono w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono niedobór.

Suma odpisów amortyzacyjnych obejmuje również odpisy aktualizujące, których nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.

Ustawa o rachunkowości nie określa metod amortyzacji, pozostawiając wybór w gestii jednostki.

Również KSR zawiera wskazanie, że do decyzji jednostki należy wybór metody amortyzacji. W praktyce najczęściej stosowane są:

a) metoda liniowa,

b) metoda degresywna (określana również jako metoda amortyzacji przyspieszonej lub metoda amortyzacji malejącej),

c) metoda naturalna (określana również jako metoda jednostek produkcji lub metoda zróżnicowanego odpisu).

W Standardzie sugeruje się, że metodę liniową, która polega na równomiernym rozłożeniu w czasie wartości środka trwałego podlegającej amortyzacji przez okres jego użytkowania, najczęściej stosuje się do nieruchomości.

Natomiast do maszyn, urządzeń i środków transportu, które w początkowych okresach użytkowania podlegają szybszemu zużyciu (zwłaszcza tzw. zużyciu moralnemu) niż w okresach późniejszych, najczęściej stosuje się metodę degresywną. Pozwala ona m.in. skompensować zmniejszającymi się w czasie kosztami amortyzacji potencjalnie wyższe koszty eksploatacji środka trwałego w późniejszych okresach jego użytkowania, wynikające z wyższych kosztów remontów.

Jednak jako metodę, która umożliwia najdokładniejsze odzwierciedlenie zużywania się potencjału ekonomicznego danego środka trwałego, głównie maszyn, urządzeń i środków transportu, KSR wskazuje metodę naturalną. W myśl Standardu metoda ta pozwala również na bezpośrednie odzwierciedlenie skutków czasowego wyłączenia środka trwałego z użytkowania m.in. z powodu jego wykorzystania tylko w okresie sezonu. Metoda naturalna polega na odpisywaniu podlegającej amortyzacji wartości środka trwałego proporcjonalnie do wykorzystania jego potencjału użytkowego.

WAŻNE

Jednostki dla celów podatkowych i bilansowych zobowiązane są stosować KŚT 2016, która wskazuje sposób kwalifikacji środka trwałego do odpowiedniej grupy, podgrupy oraz rodzaju.

W myśl zapisów podatkowych podstawową metodą amortyzacji jest amortyzacja liniowa. Metoda degresywna i indywidualne stawki są możliwe do stosowania po spełnieniu szczegółowych warunków. Metodą degresywną można dokonywać odpisów od środków zaliczonych do grup 3-6 i 8 Klasyfikacji oraz środków transportu, z wyłączeniem samochodów osobowych. W pierwszym podatkowym roku używania środków trwałych odpisów dokonuje się od wartości podatkowej z zastosowaniem stawki podanej w Wykazie stawek amortyzacyjnych, podwyższonej o współczynnik nie wyższy niż 2,0. W następnych latach podatkowych dokonuje się odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków pomniejszonej o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne, ustalonej na początek kolejnych lat ich używania. Natomiast począwszy od roku podatkowego, w którym tak określona roczna kwota amortyzacji miałaby być niższa od rocznej kwoty amortyzacji obliczonej przy zastosowaniu metody liniowej, jednostki dokonują dalszych odpisów amortyzacyjnych metodą liniową.

W przypadku używania środków trwałych w zakładzie położonym na terenie gminy o szczególnym zagrożeniu wysokim bezrobociem strukturalnym albo w gminie zagrożonej recesją i degradacją społeczną, których wykaz na podstawie odrębnych przepisów ustala Rada Ministrów, stawki podane w Wykazie stawek amortyzacyjnych można podwyższyć przy zastosowaniu współczynników nie wyższych niż 3,0, dokonując obliczenia odpisów amortyzacyjnych zgodnie z zasadami ustalonymi w ustawach podatkowych.

Indywidualne stawki podatkowe przewidziane dla używanych lub ulepszonych środków trwałych po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji są ograniczone przez wskazanie minimalnego okresu amortyzacji (art. 16j ust. 1 updop) oraz warunków, jakie musi spełniać środek trwały, aby mógł zostać uznany za ulepszony (art. 16j ust. 2 updop).

Inwentaryzacja środków trwałych może przyczynić się do ujawnienia warunków, w których możliwe jest zastosowanie podwyższonych stawek. Podatnicy mogą:

● podwyższać podatkowe stawki amortyzacyjne od miesiąca następującego po miesiącu, w którym wystąpił warunek używania budynków lub budowli w warunkach złych lub pogorszonych, a także maszyn, urządzeń i środków transportu w warunkach wymagających szczególnej sprawności technicznej,

● podwyższać podatkowe stawki amortyzacyjne dla środków trwałych poddanych szybkiemu postępowi technicznemu od miesiąca następującego po miesiącu wprowadzenia ich do ewidencji lub od początku każdego następnego roku podatkowego,

● obniżać stawki podatkowe od miesiąca następnego po miesiącu wprowadzenia środka trwałego do ewidencji lub od początku każdego następnego roku podatkowego.

WAŻNE

Ustawa o rachunkowości i przepisy podatkowe nie dopuszczają zmiany wybranej metody amortyzacji. Raz przyjęta obowiązuje do pełnego zamortyzowania danego środka trwałego.

Tabela 3. Metody, stawki amortyzacji - weryfikacja i zmiany

Zagadnienie

Ustawa o rachunkowości

KSR

Prawo podatkowe

1

2

3

4

Metody amortyzacji

Pozostawia swobodę wyboru metod amortyzacji jednostce.

Zastosowana metoda powinna odzwierciedlać tryb konsumowania przez jednostkę gospodarczą korzyści ekonomicznych ze składnika aktywów. Wymienia się:

● metodę liniową,

● metodę degresywną,

● metodę naturalną.

● liniowa:

- stawki określone w Wykazie,

- stawki podwyższone,

- stawki obniżone,

- stawki sezonowe,

● degresywna (dla grup 3-6 i 8 Klasyfikacji oraz środków transportu, z wyłączeniem samochodów osobowych),

● stawki indywidualne.

Zmiana metody

Niedozwolona

Metoda nie podlega zmianie. Raz przyjęta nie może być zmieniona. Jednak można stosować różne metody amortyzacji do poszczególnych grup, podgrup, rodzajów i obiektów inwentarzowych.

Niedozwolona

Wysokość stawek i długość okresu amortyzacji

Jednostka ustala we włas­nym zakresie.

Poziom amortyzacji powinien uwzględnić okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego, wnip.

Amortyzacja rozkłada się w sposób systematyczny na przestrzeni okresu użytkowania.

Stawki amortyzacyjne są określone w Wykazie stawek amortyzacyjnych stanowiącym załącznik do ustaw podatkowych.

Zmiana stawek amortyzacyjnych

Wymagana jest okresowa weryfikacja stosowanych okresów i stawek amortyzacji.

Gdy istnieją uzasadnione przyczyny, dokonuje się zmiany stawek, która skutkuje w następnych latach obrotowych.

Ocena okresu użytkowania składników aktywów i oszacowanie okresu dalszego ich użytkowania, a co za tym idzie - stawek amortyzacyjnych, następuje przynajmniej na koniec roku.

Zmiana może nastąpić przez:

● podwyższenie - przy zastosowaniu wskazanych w ustawach podatkowych współczynników, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności uzasadniające zmiany,

● obniżenie - począwszy od miesiąca, w którym wprowadzono środki do ewidencji, lub od pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego (bez ograniczenia skali obniżki).

Środki używane sezonowo

W sposób ciągły w każdym okresie sprawozdawczym.

Zaleca się stosowanie metody amortyzacji naturalnej. Koszty amortyzacji ujmuje się jedynie w miesiącach faktycznego wykorzystania środków trwałych.

Odpisów dokonuje się tylko w okresie wykorzystywania składników majątku podlegających amortyzacji.

Środki trwałe wprowadzone do ewidencji przez jednostki rozpoczynające działalność lub małe jednostki

Na zasadach ogólnych (brak szczególnych regulacji).

Na zasadach ogólnych (brak szczególnych regulacji).

Jednorazowym odpisom amortyzacyjnym podlegają środki trwałe zaliczane do grup 3-8 (oprócz samochodów osobowych) w roku podatkowym, w którym zostały wprowadzone do ewidencji, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym równowartości 50 000 euro łącznej wartości tych odpisów amortyzacyjnych.

Indywidualne/uproszczone stawki amortyzacyjne

Dla środków trwałych o niskiej jednostkowej wartości początkowej można ustalać odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe przez dokonywanie zbiorczych odpisów dla grup środków zbliżonych rodzajem i przeznaczeniem.

Uproszczenia mogą być stosowane, w postaci jednorazowej amortyzacji lub odpisów grupowych, jeśli dzięki nim jednostka uzyska korzyści w zakresie prezentowania danych w sprawozdaniu finansowym i jednocześnie nie zniekształci to obrazu jednostki.

Stawki amortyzacyjne mogą być ustalane indywidualnie dla używanych lub ulepszonych środków trwałych, po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji, z tym że ustawy podatkowe zawierają ograniczenia okresu amortyzacji dla poszczególnych grup środków trwałych.

Odpis jednorazowy

Dla środków trwałych o niskiej jednostkowej wartości początkowej można jednorazowo odpisać wartość tego rodzaju środków trwałych.

Można stosować uproszczenie polegające na dokonaniu jednorazowego odpisu wartości początkowej obiektu inwentarzowego o niskiej jednostkowej wartości początkowej (niskocennego środka trwałego), w terminie określonym dla rozpoczęcia amortyzacji.

Można nie dokonywać odpisów ...

close POTRZEBUJESZ POMOCY?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00